Nationaal Eenzaamheid Congres 2015

 

 

 

"Schep mogelijkheden, geen verplichtingen"

Presentator Anita Witzier opent het congres dat plaatsvindt in het provinciehuis Flevoland te Lelystad. KRO-NCRV is een nieuwe partner van Coalitie Erbij. ‘Het is ook niet toevallig dat ik hier sta’, zegt Witzier. ‘KRO-NCRV past bij de coalitie. Onze kernmissie is verbinden.’

Wonen zonder eenzaamheid - het kan!

Het congres draait dit jaar om eenzaamheid in relatie tot wonen en de eigen woonomgeving van mensen. Want verminderen en voorkomen van eenzaamheid is niet alleen een zaak van ‘zorg & welzijn’. Het is van cruciaal belang dat mensen goede contacten onderhouden met hun buren, in hun wooncomplex en zichzelf veilig en thuis voelen in hun buurt. Dit geldt voor iedereen, maar zeker voor mensen met een verhoogd risico op eenzaamheid zoals bijvoorbeeld de alleroudsten, mensen met een (forse) beperking, mensen die een groot verlies hebben geleden of mensen uit een minderheidsgroepering.

Het onderwerp komt in het gehele programma terug. Voor het plenaire deel aanving, was er reeds een rijk ochtendprogramma met workshops.

Flevoland

Arie Stuivenberg, gedeputeerde o.a. belast met de portefeuille samenleving en zorg, houdt een welkomstwoord. ‘Ook in Flevoland is het onderwerp eenzaamheid actueel.’

Hij refereert aan de in de zaal aanwezige Annelies Boode-Groot, die als districtsmanager Humanitas en Statenlid het onderwerp ‘eenzaamheid en ouderen’ op de provinciekaart zette. Er kwam budget voor en CMO-Flevoland, samen met Coalitie Erbij en ActiZ Kenniscentrum Wonen-Zorg organisator van het congres, kon aan de slag.

Uit onderzoek van de GGD Flevoland blijkt dat zeker 25.000 Flevolanders zich eenzaam voelen. Stuivenberg: ‘Dat is de grootte van een van onze gemeenten, en we hebben er maar zes. Dat probleem vraagt om een goede aanpak.’

In Flevoland zijn er goede voorbeelden van samenwerking tegen eenzaamheid, zoals in Dronten waar een Coalitie Erbij bestaat.

Eigen kracht

Een term die in dit verband vaak valt is ‘eigen kracht’, merkt Stuivenberg op: ‘Maar hoe komt je daar in?’ Bijvoorbeeld met de cursus ‘Organiseren kun je leren’ van CMO Flevoland.

Stuivenberg: ‘Daar komen mooie voorbeelden uit voort. Zoals Gusta Drenth. Zij was ‘in between jobs’, za veel thuis en zag haar netwerk steeds minder. Ze begon een ‘In between-café’ in Emmeloord, een maandelijkse bijeenkomst voor uitkeringsgerechtigden en zzp’ers die op zoek zijn naar werk en projecten. Nadat zij de cursus had gevolgd, kwam haar plan in een stroomversnelling en is het gerealiseerd. Nu is ze genomineerd voor de Nationale Vrijwilligersprijs.’

Nationale Eenzaamheid Lezing

Na gedeputeerde Stuivenberg is het tijd voor de Nationale Eenzaamheid Lezing door professor Arnold Reijndorp. Reijndorp is stadssocioloog aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast is hij onderzoekscoördinator van het International New Town Institute. In 2012 ontving Reijndorp voor zijn werk de Rotterdam-Maaskantprijs.

De lezing heeft de titel ‘Kijken verplicht niet tot kopen; over eenzaamheid in de publieke ruimte’ meegekregen. Hij stelt zich de vraag ‘Bestaat er zoiets als een goede buurt om eenzaam te zijn?’

Het zijn in elk geval buurten met betekenisvolle plekken waar mensen samenkomen. Waar bewoners de mogelijkheid hebben om mee te doen, maar niet de verplichting ertoe. Ze kunnen er ook gewoon zijn.

Als voorbeeld verschijnt op het scherm een beeld van een pleintje in de westelijke Tuinsteden in Amsterdam. Op het pleintje spelen kinderen in de fontein en op bankjes en randjes zitten mensen, sommigen in groepjes te praten en anderen zitten alleen en kijken rond.

Lichte netwerk

Reijndorp licht toe dat de functie van dit soort ontmoetingsplekken hem zit in het ‘lichtere’ netwerk, de netwerken die we misschien niet bewust maar toch wel hebben: de mensen die je op straat ziet, soms tegenkomt, met wie je even praat. Het zijn ook de mensen die af en toe zorgen dat er een ‘klikje’ ontstaat. Bijvoorbeeld wanneer je op zoek bent naar een stage en iemand weet dan via een andere kennis weer wat. Dat zijn de netwerken die belangrijk zijn in het functioneren van het grote geheel.

Reijndorp: ‘Ik heb de indruk dat bij eenzaamheidsbestrijding met name wordt ingezet op hechte verbanden, waar je ook veel aan hebt bij bijvoorbeeld het delen van emotie. Maar voor eenzaamheidsbestrijding zijn lichte gemeenschappen ook belangrijk. Dat is je leefwereld. Als je leefwereld inkrimpt, is dat een reden om je eenzaam te voelen.’

Drie genomineerden Nationale Eenzaamheid Prijs

Ongetwijfeld het spannendste onderdeel van het congres is de stemming voor de Nationale Eenzaamheid Prijs door de congresdeelnemers. De drie genomineerde projecten zijn inspirerende voorbeelden die eenzaamheid voorkomen of verminderen via speciale vormen van huisvesting. Het gaat om Akker71 in Arnhem door Volkshuisvesting Arnhem, Plus Wonen door Stichting Plus Wonen en Thuishuis door Stichting Thuis in Welzijn.

Ze worden voorgesteld door jurylid Ella Vogelaar, voorzitter van Vereniging NOV en Resto VanHarte, en oud-minister van Wonen. Daarna geven ze een 2-minuten-presentatie om ‘zwevende’ congresdeelnemers nog aan zich te binden. Steevast komt uit de zaal de vraag: hoe word je gefinancierd? Toch een belangrijk thema, in een sector waar bezuinigingen gevoeld worden.

Praten met de doelgroep

Voordat na de pauze de winnaar bekend wordt gemaakt, is staat een panel- en zaalgesprek op het programma.

Er zijn twee panels. Het ene panel bestaat uit Hans Martin Don (directeur Leger des Heils Noord-Brabant en Limburg), Daniëlle Harkes (manager Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg) en Martine Visser (directeur-bestuurder woningcorporatie Centrada) die werkzaam zijn op het gebied van wonen en welzijn. Daarnaast zit een panel ervaringsdeskundigen met eenzaamheid: Robert, Sander en Bernadine.

De panels en de zaal gingen in op stellingen als: ‘Burgerinitiatieven weten beter dan professionals wat mensen willen.’ en ‘Er zou meer woonvoorzieningen voor speciale doelgroepen moeten komen om eenzaamheid tegen te gaan’. De stellingen kwamen voort uit de workshops van het ochtendprogramma.

Robert ziet voor professionals een rol in het ontdekken van talenten bij bewoners van het begeleid wonen en deelnemers van het activeringscentrum. Om dingen te realiseren en sturen. ‘Het is soms echt fijn dat een professional langskomt die bepaalde dingen weet.’

Visser van woningcorporatie Centrada merkt bij de tweede stelling op dat er ook zorgpartijen zijn die juist verschillende doelgroepen samen brengen binnen wooncomplexen. Ze bakent ook het werk van de corporatie af: de corporatie faciliteert het wonen en kan zorgen voor plekken die uitnodigen tot contact, maar de corporatie is niet de professional die activiteiten organiseert.

Don breekt een lans voor het kijken naar bestaande mogelijkheden zoals de vele leegstaande panden. Maar dat vraagt om investeringen.

Naar aanleiding van de vraag wat we kunnen doen om technologie breder in te zetten, merkt Harkens op dat het vooral belangrijk is wat mensen zelf willen. Is beeldcommunicatie betekenisvol voor iemand? Ze wijst op een onderzoek naar wasrobots. Verpleegkundig personeel vond het niks, want de cliënt kreeg geen persoonlijke aandacht. Maar tot hun verbijstering vonden ouderen de robots geweldig: aandacht wilden ze zeker wel, maar met de robot hoefden ze zich niet telkens voor een andere professional uit te kleden en konden weer ‘zelf’ zich wassen.

Zonder die verplichting

Een andere vraag: moet je het respecteren dat mensen niet geholpen willen worden? Een deelnemer in de zaal vertelt haar verhaal. Hoe ze als ggz-cliënt door een goedbedoelende professional in een groep met heel veel mensen werd geplaatst.

‘Er werd gezegd: mensen willen soms even eenzaam zijn. Nee, mensen willen niet eenzaam zijn, mensen willen soms even alleen zijn. En dat moet kunnen. Mensen willen niet altijd samen knutselen in een gezamenlijke ruimte, maar laat mensen niet vallen op zo’n moment. Houdt voor hen de ruimt om mee te kunnen doen.’

Ze krijgt veel bijval.

Ze heeft het dan ook zelf meegemaakt. ‘Het is niet uit te leggen aan mensen die niet in de hel van een depressie en eenzaamheid hebben gewoond. Die niet weten waar mensen in de ggz mee worstelen. Ik kwam uit de stilte en eenzaamheid van mijn huis en de eerste keer in de groep was overweldigend. Zoveel indrukken. De eerste keer kwam ik vrijwillig bij Jan Steen CHECKEN, maar heb ik uren op een kantoortje gezeten en kon ik niet in die groep zitten. Geleidelijk ging dat wel. Mijn boodschap: je moet zelf je moment kunnen uitkiezen.’

Buurtbarbecue

Als besluit van het congres is het dan tijd om de winnaar van de Nationale Eenzaamheid Prijs bekend te maken. Daarvoor treedt Job Fackeldey naar voren, wethouder wonen van Lelystad. In een kort woordje wijst hij erop dat het mensen zijn die de stad leefbaar maken. In de Flevopolder maakte hij mee hoe sociologen nadachten over de beste manier om woningen neer te zetten met maximale kans op ontmoeting. ‘Er waren zelfs tekeningen waar op stond waar de buurtbarbecue moest staan. Maar mensen zijn onvoorspelbaar en er is veel gebeurd, maar niet dat.’

Maar toch is het goed om na te denken over hoe in de stad contact kan ontstaan, vindt Fackeldey. En dan gaat het om mensen die er iets van maken. Die zich niet houden aan de plannen van de plannenmakers, maar die leefbaarheid creëren. ‘En het is de taak van de gemeente hen tegemoet te treden.’

Studentenhuis voor ouderen

Als Fackeldey de envelop met de winnaar krijgt aangereikt verklapt Vogelaar alvast dat er een overduidelijke winnaar is. En dat is Stichting Thuis in Welzijn met Thuishuis: een soort studentenhuis voor ouderen, vat Anita Witzier samen.

Dan is het ook hoog tijd voor de afsluiting van het congres. De afsluiting directeur van Coalitie Erbij Arie Ouwerkerk. Hij bedankt alle deelnemers en organisatoren; het congres werd dit jaar georganiseerd in samenwerking met CMO Flevoland en Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg. ‘Hiermee is de Week tegen Eenzaamheid geopend.’

 

Word volgend jaar uitgenodigd

Op de hoogte blijven? Abonneer je dan op de nieuwsbrief van Coalitie Erbij en ontvang de uitnodiging en meer informatie over het Nationaal Eenzaamheid Congres 2016 en de Week tegen Eenzaamheid.

Opening Week tegen Eenzaamheid

Het Nationaal Eenzaamheid Congres vormde de opening van de Week tegen Eenzaamheid.

Impressie Nationaal Eenzaamheid Congres 2014

Met driehonderd aanmeldingen en inspirerende sprekers was het Nationaal Eenzaamheid Congres 2014 een succes. Lees terug wat er gebeurde